Przyczyny migreny – skąd się bierze i co nasila napady bólu

Cisza. Zasłony zaciągnięte. Telefon wyciszony. Wszystko czeka.

Kiedy nadchodzi migrena, świat się zatrzymuje – choć z zewnątrz nic się nie zmienia. Nie ma gorączki, gipsu ani opatrunku. Jest tylko ból, który rozprasza myśli, odbiera mowę i zmusza do wycofania.

„A może klasztor? Może do partii?
Lecz tu czy tam – migrena.”
— Konstanty Ildefons Gałczyński

Ten cytat wraca do mnie częściej, niż bym chciała. Bo choć wypowiedziany półżartem, trafia w punkt. Migrena nie wybiera miejsca ani chwili. A kiedy próbujesz zrozumieć przyczyny migreny, szybko okazuje się, że rzadko istnieje jedna prosta odpowiedź.

Migrena to coś więcej niż ból głowy. To przewlekła choroba neurologiczna, która potrafi mocno dezorganizować codzienność.

Migrena bywa nieprzewidywalna – nie każdy napad ma jeden konkretny wyzwalacz. W tym tekście zbieram objawy i rodzaje migreny, przyczyny migreny oraz czynniki, które mogą nasilać napady, a także to, co zwykle dzieje się tuż przed napadem.

Zacznijmy od tego, co najważniejsze. Czym migrena jest i czym nie jest.

Co to jest właściwie migrena?

To nie jest zwykły ból głowy. Jej kryteria rozpoznania opisuje Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, 3. edycja (ICHD-3, International Classification of Headache Disorders) opublikowana przez Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy (IHS, International Headache Society) w 2018 roku [1]. Przebieg migreny bywa nieprzewidywalny. Czasem ból zaczyna się bez wyraźnego sygnału, ale u niektórych osób wcześniej pojawiają się objawy zapowiadające. Typowy jest pulsujący ból po jednej stronie głowy, nasilający się przy ruchu. Mogą dołączyć nudności lub wymioty oraz nadwrażliwość na światło, dźwięki i zapachy, co potrafi wyłączyć z codziennych obowiązków.

U części osób ból poprzedza aura, czyli przemijające objawy neurologiczne. Mogą to być na przykład migoczące plamy w polu widzenia, mroczki, zaburzenia mowy albo czucia. Aura zwykle ustępuje samoistnie i może, ale nie musi, przechodzić w ból głowy.

Migrena częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. W badaniach populacyjnych podaje się nawet około trzykrotnie wyższą częstość, co wiąże się między innymi z rolą hormonów płciowych i tym, że wahania estrogenów mogą zwiększać podatność na napady [2]. Nierzadko zaczyna się już w dzieciństwie albo w okresie dojrzewania. U jednych osób słabnie z wiekiem, u innych pozostaje problemem także w dorosłości. Ma swoje cykle i swoje zasady – a mimo to potrafi je złamać.

Napad migreny może przebiegać etapami, obejmując fazę zwiastunów, aurę (jeśli występuje), fazę bólu i okres po napadzie [1]. Wiele osób rozpoznaje zbliżający się napad po zmianach w samopoczuciu, koncentracji lub apetycie. To pomaga lepiej zrozumieć, dlaczego przyczyny migreny rzadko można sprowadzić do jednego czynnika. Za chwilę przejdę do przyczyn migreny i tego, co najczęściej nasila napady.

Rodzaje migreny – nie każda wygląda tak samo

Migrena nie zawsze przebiega tak samo. W praktyce najczęściej spotyka się dwie postacie opisane w klasyfikacji ICHD-3.

Migrena bez aury – najczęstsza. Ból zwykle narasta i może trwać od 4 do 72 godzin. Często towarzyszą mu nudności oraz nadwrażliwość na światło (fotofobia) i dźwięki (fonofobia). U części osób kilka godzin wcześniej pojawiają się objawy zwiastunowe, na przykład zmęczenie, senność, rozdrażnienie lub zmiana apetytu. To nie aura, tylko sygnały, które mogą zapowiadać napad.

Migrena z aurą – rzadsza. Na kilkadziesiąt minut przed bólem mogą wystąpić przemijające zaburzenia widzenia, czucia, mowy lub koordynacji.

U niektórych osób obie postacie mogą pojawiać się naprzemiennie. Istnieją też rzadsze warianty migreny, na przykład:

• migrena miesiączkowa – związana z cyklem hormonalnym i pojawiająca się zwykle w okolicy miesiączki
• migrena brzuszna – częstsza u dzieci, z napadowym bólem brzucha, nudnościami i bladością, niekoniecznie z bólem głowy

Ten podział porządkuje objawy, ale nie wyjaśnia jeszcze mechanizmu napadu bólu. Dlatego przechodzę dalej.

Przyczyny migreny – dlaczego napad się zaczyna?

Przyczyny migreny są nadal intensywnie badane. Nie da się ich sprowadzić do jednego elementu, ale dane wskazują, że istotną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne oraz nadwrażliwość układu nerwowego.

Przez lata dominowała teoria naczyniowa, według której napad miał wynikać z początkowego zwężenia, a następnie rozszerzenia naczyń krwionośnych. Dziś uznaje się to wyjaśnienie za zbyt uproszczone. Migrena jest opisywana jako złożone zaburzenie neurologiczne, w którym mózg reaguje zbyt silnie na bodźce, które u innych osób nie wywołują objawów.

Co dzieje się w układzie nerwowym podczas napadu

W centrum tych reakcji znajduje się układ trójdzielno-naczyniowy. Pod wpływem bodźców zewnętrznych lub wewnętrznych może dochodzić do aktywacji włókien nerwu trójdzielnego i uwolnienia neuropeptydów, w tym peptydu związanego z genem kalcytoniny (CGRP, calcitonin gene-related peptide). CGRP może nasilać przewodzenie bodźców bólowych i wpływać na reakcje naczyniowe, co sprzyja utrwaleniu napadu.

U części osób, zwłaszcza w migrenie z aurą, obserwuje się rozprzestrzeniającą się depresję korową (CSD, cortical spreading depression), czyli falę przejściowych zmian aktywności neuronów w korze mózgowej. To zjawisko może tłumaczyć objawy neurologiczne poprzedzające ból, na przykład zaburzenia widzenia, czucia lub mowy [3–4].

Pojawiają się też hipotezy dotyczące stresu oksydacyjnego jako czynnika, który u niektórych osób może nasilać przebieg migreny. W uproszczeniu chodzi o sytuację, w której równowaga między wolnymi rodnikami a mechanizmami ochronnymi organizmu jest zaburzona, co może sprzyjać większej wrażliwości układu nerwowego. Nie jest to główny mechanizm migreny, ale może mieć znaczenie u osób narażonych na przewlekły stres lub zaburzenia metaboliczne [5].

Z tego wynika jedno. Najpierw warto zadbać o podstawy, które zmniejszają nadmierną reaktywność układu nerwowego – sen, regularne jedzenie, nawodnienie i obciążenie bodźcami w ciągu dnia. Dopiero potem łatwiej sprawdzić, co naprawdę się powtarza i co może sprzyjać napadowi.

Co wywołuje migrenę? Czynniki, które warto znać

Przyczyny migreny rzadko dają się zamknąć w jednym, prostym wyjaśnieniu. Czasem napad pojawia się po intensywnym zapachu, innym razem po zmianie pogody albo po zbyt długiej przerwie między posiłkami. To jednak tylko część obrazu. Wyzwalacze potrafią się zmieniać, dlatego zebrałam te, które najczęściej pojawiają się w zaleceniach klinicznych i w opisach osób żyjących z migreną [6–7]. Niektóre znam także z własnego doświadczenia.

Nie zawsze można wskazać jeden konkretny czynnik, ale wiadomo, że pewne okoliczności mogą zwiększać ryzyko napadu. Co ważne, ten sam bodziec nie działa u każdej osoby i nie działa za każdym razem. Ich poznanie pomaga jednak uważniej obserwować organizm i z czasem wychwycić własne powtarzalne schematy.

Czynniki hormonalne

W badaniach i obserwacjach klinicznych często opisywana jest rola wahań hormonów płciowych, zwłaszcza estrogenów. U osób miesiączkujących napady częściej pojawiają się przed miesiączką i w okolicy owulacji. Znaczenie mogą mieć też zmiany w stosowaniu leków zawierających hormony, na przykład rozpoczęcie lub odstawienie antykoncepcji. Przypuszcza się, że wahania estrogenów mogą zwiększać pobudliwość układu nerwowego i naczyniowego, a u osób z migreną obniżać próg napadu [6–7].

Czynniki fizyczne i środowiskowe

Gdy szukasz przyczyn migreny, zwróć uwagę na czynniki, które często poprzedzają ból głowy. Silne bodźce, takie jak ostre światło, intensywne zapachy czy hałas, a także gwałtowne zmiany pogody, często pojawiają się tuż przed atakiem. U jednych problemem bywa dłuższy pobyt w dusznych, zatłoczonych miejscach, u innych burza, wahania ciśnienia lub pobyt na większej wysokości. W praktyce pomaga zapisywanie w dzienniczku migreny, jakie okoliczności wystąpiły dzień przed bólem głowy i czy wracają w podobnym schemacie.

U mnie najtrudniejsza była wiosna, bo pogoda potrafiła zmieniać się kilka razy w ciągu dnia. Wahania ciśnienia, nadchodzące burze i ciężkie powietrze często poprzedzały ból głowy.

Czynniki związane ze stylem życia

Na migrenę mogą wpływać codzienne nawyki związane ze snem, odpoczynkiem, jedzeniem i stresem. U niektórych osób ból pojawia się nie tylko w okresie dużego napięcia, ale także wtedy, gdy po intensywnym czasie napięcie wyraźnie opada. Dlatego migrena bywa częstsza na początku weekendu albo urlopu, gdy organizm przechodzi z mobilizacji w regenerację.

Kluczowy jest sen, szczególnie jego regularność. Zarówno zbyt krótki sen, jak i dłuższy niż zwykle, mogą sprzyjać napadom migreny. U mnie szczególnie często działały zmiany strefy czasowej w podróży. Pamiętam wyjazd do Las Vegas. Długi lot, niewyspanie i przesunięcie czasu wystarczyły, by następnego dnia pojawił się napad migreny z nudnościami i wymiotami.

Znaczenie ma też regularność posiłków. Zbyt długie przerwy między nimi wielokrotnie kończyły się u mnie bólem głowy, szczególnie w dniach pełnych obowiązków. Aby sprawdzić związek jedzenia z migreną, wybierz kilka produktów do obserwacji i zapisuj je zawsze tak samo, nie dokładając nowych w trakcie obserwacji. Temat potencjalnych pokarmowych wyzwalaczy migreny omawiam we wpisie „Dieta na migrenę – czego nie jeść, by unikać bólu”.

Leki i inne czynniki

Niektóre leki bywają opisywane jako czynniki wyzwalające napad migreny. Do najlepiej znanych przykładów należy nitrogliceryna [8]. Jeśli widzisz, że ból głowy powtarza się po rozpoczęciu leczenia, zmianie dawki lub włączeniu nowego preparatu, omów to z lekarzem. Nie odstawiaj leków samodzielnie.

Osobnym problemem jest ból głowy z nadużywania leków przeciwbólowych. Rozpoznaje się go, gdy ból występuje co najmniej 15 dni w miesiącu, a leki doraźne są przyjmowane regularnie przez ponad 3 miesiące [1].

Istotne jest rozróżnienie między przyczyną migreny a czynnikiem wyzwalającym. Częściej działa kumulacja kilku elementów niż jeden bodziec Przy zmianach leczenia porównuj wpisy z dni poprzedzających napad. To ułatwia ocenę, czy ból pojawia się częściej po włączeniu nowego preparatu lub zmianie dawki. O moich doświadczeniach piszę w tekście „Co wywołuje migrenę? Moja historia poszukiwania przyczyny bólu”.

Podsumowanie – przyczyny migreny i co możesz z tym zrobić dalej

Przez lata migrena potrafiła przejąć mój dzień. Dziś wiem, że w tym chaosie można odnaleźć porządek, ale rzadko przychodzi on w formie prostej odpowiedzi. Analiza przyczyn migreny zwykle nie prowadzi do jednego winnego. Z czasem pokazuje raczej powtarzalność. Co wraca przed napadem, co nasila objawy, co jest tłem, a na co mam wpływ na co dzień.

Po latach najwięcej daje mi zdrowy styl życia. Dbam o regularny sen, rytm posiłków i regenerację. Unikam też pokarmowych wyzwalaczy migreny, które rozpoznałam dzięki dzienniczkowi migreny. To nie jest lista zakazów, tylko zestaw prostych zasad, które w moim przypadku stabilizują przebieg choroby.

„Przechodził Pogrzeb przez mój Mózg –
Minuta po minucie –
Kondukt szedł – szedł i deptał we mnie
Butami zdolność czucia.”
— Emily Dickinson, tłum. S. Barańczak

Ten fragment trafnie oddaje doświadczenie migreny, gdy ból wycisza wszystko inne. Przypomina mi też, po co szukać własnego schematu, nawet jeśli droga jest długa. Często nie da się usunąć wszystkich czynników, ale można zmniejszyć liczbę napadów, ich nasilenie albo koszt, jaki mają dla codzienności.

Jeśli potrzebujesz pomocy w uporządkowaniu obserwacji i wyborze kolejnych kroków, zapraszam na konsultację.

Poniżej zebrałam odpowiedzi na pytania, które najczęściej wracają w rozmowach o migrenie.

FAQ – najczęstsze pytania o migrenę

Czy migrena to tylko silny ból głowy?

Nie. Migrena to choroba neurologiczna, a ból jest jednym z objawów. Często pojawiają się też nudności, nadwrażliwość na światło i dźwięki oraz wyraźne pogorszenie funkcjonowania w czasie napadu.

Czym różni się migrena z aurą od migreny bez aury?

Aura to przemijające objawy neurologiczne, najczęściej wzrokowe, które mogą poprzedzać ból lub pojawić się na jego początku. Migrena bez aury nie ma tego etapu, ale może być równie obciążająca.

Ile może trwać napad migreny?

Najczęściej trwa od 4 do 72 godzin. U części osób znaczenie ma także okres po napadzie, czyli rozbicie i zmęczenie utrzymujące się mimo ustąpienia bólu.

Czy da się znaleźć jeden wyzwalacz migreny?

Czasem tak, ale częściej napad pojawia się wtedy, gdy nakłada się kilka czynników, na przykład niedosypianie i stres. Dlatego lepiej sprawdza się obserwacja powtarzalnych schematów niż szukanie jednej przyczyny.

Czy dieta zawsze pomaga w migrenie?

Nie ma jednej diety, która sprawdza się u wszystkich. Warto zacząć od podstaw – regularnych posiłków i dbania o nawodnienie. Jeśli podejrzewasz konkretne pokarmy, nie eliminuj ich po jednym napadzie. Eliminacje mają sens dopiero wtedy, gdy wynikają z powtarzalnego schematu w dzienniczku migreny.

Od czego zacząć, jeśli napady migreny są częste?

Zacznij od uporządkowania podstaw i prowadzenia obserwacji napadów, żeby mieć punkt odniesienia do dalszych decyzji.

Bibliografia

1. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1–211. doi:10.1177/0333102417738202.
2. Vetvik KG, MacGregor EA. Sex differences in the epidemiology, clinical features, and pathophysiology of migraine. The Lancet Neurology. 2017;16(1):76–87. doi:10.1016/S1474-4422(16)30293-9.
3. Charles A. The pathophysiology of migraine: implications for clinical management. The Lancet Neurology. 2018;17(2):174–182. doi:10.1016/S1474-4422(17)30435-0.
4. Goadsby PJ, Holland PR, Martins-Oliveira M i wsp. Pathophysiology of migraine: a disorder of sensory processing. Physiological Reviews. 2017;97(2):553–622. doi:10.1152/physrev.00034.2015.
5. Jiménez-Jiménez FJ, Alonso-Navarro H, García-Martín E i wsp. Oxidative stress and migraine. Molecular Neurobiology. 2024;61(10):8344–8360. doi:10.1007/s12035-024-04114-7.
6. Kelman L. The triggers or precipitants of the acute migraine attack. Cephalalgia. 2007;27(5):394–402. doi:10.1111/j.1468-2982.2007.01303.x.
7. Pellegrino ABW, Davis-Martin RE, Houle TT i wsp. Perceived triggers of primary headache disorders: a meta-analysis. Cephalalgia. 2018;38(6):1188–1198. doi:10.1177/0333102417727535.
8. Sureda-Gibert P, Romero-Reyes M, Akerman S. Nitroglycerin as a model of migraine: clinical and preclinical review. Neurobiology of Pain. 2022;12:100105. doi:10.1016/j.ynpai.2022.100105.

O autorce

Jolanta Flejszar-Olszewska – doktor nauk chemicznych, specjalistka dietetyki klinicznej i diagnostyki laboratoryjnej. Mam migrenę. Piszę o niej w oparciu o medycynę opartą na dowodach i praktykę, która sprawdza się na co dzień. Pokazuję, jak obserwować, wyciągać wnioski i przekładać je na konkretne kroki, które mogą wspierać ograniczanie liczby napadów i nasilenia bólu.

Aktualizacja: 20.08.2025