Glukoza na czczo 110 mg/dl – czy to cukrzyca, czy stan przedcukrzycowy?

Przy wyniku glukozy na czczo 110 mg/dl często pojawia się pytanie: czy to już cukrzyca? Jeśli wynik pochodzi z prawidłowo wykonanego laboratoryjnego oznaczenia glukozy na czczo, mieści się w zakresie nieprawidłowej glikemii na czczo, zaliczanej do stanu przedcukrzycowego [1]. Nie jest więc prawidłowy, ale pozostaje poniżej progu diagnostycznego cukrzycy dla glukozy na czczo (≥126 mg/dl).

Samo oznaczenie glukozy na czczo nie daje jednak pełnej informacji o gospodarce glukozowej [1, 2]. Dlatego wynik 110 mg/dl warto potraktować poważnie i omówić w szerszym kontekście, ponieważ stan przedcukrzycowy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Nie oznacza to jednak, że choroba rozwinie się u każdego. W dalszej części wyjaśniam, jak interpretować wyniki badań, dlaczego nie zawsze są ze sobą zgodne i kiedy potrzebna jest dalsza ocena.

Co zrobić, gdy glukoza na czczo wynosi 110 mg/dl?

Najpierw trzeba upewnić się, że wartość 110 mg/dl pochodzi z laboratoryjnego oznaczenia glukozy wykonanego na czczo, czyli po co najmniej ośmiu godzinach bez jedzenia i napojów innych niż woda. Jeśli została odczytana z domowego glukometru lub systemu ciągłego monitorowania glukozy (CGM), nie należy odnosić jej bezpośrednio do laboratoryjnych progów diagnostycznych. Taki odczyt trzeba zweryfikować badaniem laboratoryjnym [1, 2].

Kolejnym krokiem jest omówienie wyniku z lekarzem, z uwzględnieniem wcześniejszych wyników badań i czynników ryzyka cukrzycy typu 2. W zależności od sytuacji lekarz może zdecydować o ponownym oznaczeniu glukozy na czczo albo o uzupełnieniu oceny o HbA1c lub doustny test tolerancji glukozy (OGTT). Nie ma jednego zestawu badań, który byłby konieczny u każdej osoby z glukozą na czczo wynoszącą 110 mg/dl.

Jakie wyniki pozwalają rozpoznać stan przedcukrzycowy?

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) z 2026 roku podstawą rozpoznania stanu przedcukrzycowego może być nieprawidłowa glikemia na czczo, nieprawidłowa tolerancja glukozy albo HbA1c w zakresie 5,7–6,4% [1]. Stan przedcukrzycowy nie jest „łagodną cukrzycą”.

Zakresy przedstawione w tabeli nie dotyczą ciąży, w której stosuje się odrębne kryteria rozpoznawania zaburzeń gospodarki glukozowej [1].

U tej samej osoby jeden wynik może mieścić się w zakresie prawidłowym, a drugi — w zakresie stanu przedcukrzycowego.

W badaniach wykonanych tego samego dnia stężenie glukozy na czczo może wynosić 110 mg/dl, a HbA1c — 5,5%. Wartość 110 mg/dl spełnia kryterium nieprawidłowej glikemii na czczo, natomiast HbA1c 5,5% mieści się w zakresie prawidłowym [1].

Możliwa jest też odwrotna sytuacja: w jednym badaniu OGTT stężenie glukozy na czczo może wynosić 95 mg/dl, a w 120. minucie — 160 mg/dl. Wynik na czczo mieści się w zakresie prawidłowym, natomiast wynik w 120. minucie OGTT spełnia kryterium nieprawidłowej tolerancji glukozy [1].

Według PTD 2026 oznaczenie glukozy w 120. minucie OGTT pozwala wykryć stan przedcukrzycowy i cukrzycę u większej liczby osób niż oznaczenia glukozy na czczo oraz HbA1c [1].

Kiedy wynik HbA1c można wykorzystać diagnostycznie?

Wynik HbA1c może być podstawą rozpoznania stanu przedcukrzycowego, jeśli spełnione są dwa warunki: badanie wykonano właściwą metodą, a wynik można wiarygodnie interpretować u danej osoby. Oznaczenie powinno być wykonane w laboratorium metodą certyfikowaną przez program standaryzacji oznaczeń HbA1c (NGSP, National Glycohemoglobin Standardization Program). Do diagnostyki nie należy wykorzystywać HbA1c oznaczonego na analizatorze gabinetowym, nawet jeśli takie urządzenie ma certyfikat NGSP [1].

HbA1c odzwierciedla średnie stężenie glukozy z ostatnich tygodni, zwykle około 2–3 miesięcy. Taka interpretacja jest najbardziej wiarygodna wtedy, gdy czas życia czerwonych krwinek nie jest istotnie skrócony ani wydłużony, a hemoglobina nie ma cech, które mogą zaburzać oznaczenie. Dlatego wynik może być niewiarygodny między innymi w niektórych niedokrwistościach i hemoglobinopatiach, podczas hemodializy, przy zakażeniu HIV, podczas leczenia erytropoetyną lub lekami antyretrowirusowymi, a także w ciąży i okresie poporodowym [1].

W takich sytuacjach stosuje się kryteria diagnostyczne oparte na laboratoryjnych oznaczeniach glukozy w osoczu krwi żylnej, a nie na HbA1c [1].

Kto i jak często powinien wykonywać badania?

Badania przesiewowe wykonuje się u osób bez objawów, aby wcześniej wykryć stan przedcukrzycowy lub nierozpoznaną cukrzycę typu 2. Ma to znaczenie, ponieważ zaburzenia gospodarki glukozowej mogą przez długi czas nie dawać wyraźnych dolegliwości.

Jeśli pojawiają się objawy sugerujące wysokie stężenie glukozy, nie należy czekać do najbliższego planowego badania — potrzebna jest konsultacja lekarska i diagnostyka. Nieprawidłowy wynik badania również trzeba omówić z lekarzem, aby ustalić dalsze postępowanie.

PTD wskazuje, że osoby powyżej 45. roku życia powinny wykonywać badania przesiewowe raz na 3 lata. Niezależnie od wieku badania wykonuje się raz w roku, jeśli występuje co najmniej jeden czynnik ryzyka cukrzycy typu 2 [1].

Do czynników ryzyka należą między innymi:

• nadwaga lub otyłość (BMI ≥25 kg/m²) i/lub zwiększony obwód talii (≥80 cm u kobiet albo ≥94 cm u mężczyzn);
• cukrzyca u rodziców lub rodzeństwa;
• wcześniej rozpoznany stan przedcukrzycowy;
• przebyta cukrzyca ciążowa;
• urodzenie dziecka o masie ciała powyżej 4000 g;
• zespół policystycznych jajników, czyli PCOS/PMOS;
• nadciśnienie tętnicze;
• zaburzenia lipidowe;
• stłuszczeniowa choroba wątroby;
• choroba sercowo-naczyniowa;
• mała aktywność fizyczna;
• przynależność do grupy środowiskowej lub etnicznej o zwiększonym ryzyku cukrzycy typu 2 [1].

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza rozpoznania choroby. Oznacza natomiast, że badania warto wykonywać częściej, ponieważ ryzyko zaburzeń gospodarki glukozowej jest większe. Nie przesądza to jednak, czy u konkretnej osoby stan przedcukrzycowy rozwinie się w cukrzycę typu 2.

Czy stan przedcukrzycowy zawsze prowadzi do cukrzycy typu 2?

Nie. Stan przedcukrzycowy zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, ale nie oznacza, że choroba na pewno rozwinie się u konkretnej osoby.

Pokazuje to dobrze 10-letnie badanie kohortowe obejmujące osoby ze stanem przedcukrzycowym. W tej grupie u części uczestników wyniki glikemii wróciły do zakresu prawidłowego, u części nadal utrzymywał się stan przedcukrzycowy, a u części rozwinęła się cukrzyca typu 2. W badaniu około 44% uczestników wróciło do normoglikemii, a u około 40% rozwinęła się cukrzyca typu 2 [3].

Tych liczb nie należy traktować jako indywidualnej prognozy. Pokazują one raczej, że stan przedcukrzycowy może mieć różny dalszy przebieg. Na dalszy przebieg wpływa wiele czynników, dlatego samo rozpoznanie stanu przedcukrzycowego nie wystarcza do oceny ryzyka.

Dlaczego ryzyko nie jest takie samo u każdej osoby?

U dwóch osób ze stanem przedcukrzycowym dalsze ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 może być różne, mimo że obie mieszczą się w tej samej kategorii diagnostycznej.

Po pierwsze, stan przedcukrzycowy nie oznacza identycznej sytuacji u wszystkich osób. U jednej osoby nieprawidłowy może być tylko wynik glukozy na czczo, u innej — wynik w 120. minucie OGTT, a u jeszcze innej — HbA1c albo kilka wyników jednocześnie. Ważne jest także to, czy wynik znajduje się blisko dolnej granicy zakresu stanu przedcukrzycowego, czy bliżej progu diagnostycznego cukrzycy [1].

Po drugie, ten sam wynik glukozy może mieć inne znaczenie w zależności od szerszego obrazu klinicznego. Inaczej ocenia się go u osoby bez innych czynników ryzyka, a inaczej wtedy, gdy współistnieją na przykład zwiększony obwód talii, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, stłuszczeniowa choroba wątroby, przebyta cukrzyca ciążowa, mała aktywność fizyczna albo cukrzyca typu 2 u rodziców lub rodzeństwa [1].

BMI i obwód talii pomagają ocenić ryzyko, ale nie wystarczają

BMI i obwód talii są w tej ocenie przydatne, ale nie pokazują całej sytuacji metabolicznej. W metaanalizie obejmującej 216 badań kohortowych i około 26 milionów osób BMI wyższe o 5 kg/m² wiązało się średnio z ryzykiem względnym cukrzycy typu 2 wyższym o 72%, a obwód talii większy o 10 cm — z ryzykiem względnym wyższym o 61% [4].

Tych wartości nie należy jednak traktować jako kalkulatora indywidualnego ryzyka. Opisują one średnie zależności obserwowane w dużych populacjach. Pokazują, że masa ciała i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej mają znaczenie, ale nie pozwalają samodzielnie przewidzieć dalszego przebiegu.

Podobne BMI nie musi jednak oznaczać podobnego obwodu talii. Dwie osoby mogą mieć podobną masę ciała w stosunku do wzrostu, ale różnić się rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej. Obwód talii pomaga uchwycić to, czego BMI nie pokazuje — większe nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha. W przywołanej metaanalizie u osób o podobnym BMI większy obwód talii wiązał się z wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2. Dlatego pomiar talii może uzupełniać ocenę ryzyka opartą na BMI [4].

Nawet podobne BMI i podobny obwód talii nie oznaczają identycznego ryzyka. Te pomiary nie pokazują wszystkiego, co może mieć znaczenie w rozwoju cukrzycy typu 2 — między innymi wrażliwości tkanek na insulinę, wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki, funkcjonowania tkanki tłuszczowej i uwarunkowań genetycznych. Duża analiza genetyczna obejmująca ponad 2,5 miliona osób pokazała, że z ryzykiem cukrzycy typu 2 wiąże się wiele wariantów genetycznych, a rozwój choroby nie sprowadza się do jednego prostego mechanizmu [5].

W ocenie ryzyka nie wystarcza więc sam fakt rozpoznania stanu przedcukrzycowego. Znaczenie mają także rodzaj nieprawidłowości, nasilenie odchyleń w wynikach, współistniejące czynniki ryzyka i ogólny stan zdrowia.

Glukoza na czczo 110 mg/dl — co warto zapamiętać?

Wynik glukozy na czczo 110 mg/dl, jeśli pochodzi z prawidłowo wykonanego badania laboratoryjnego, mieści się w zakresie stanu przedcukrzycowego. Nie jest to jeszcze cukrzyca, ale nie jest to również wynik prawidłowy [1].

O dalszym postępowaniu nie decyduje sama liczba, ale także wcześniejsze wyniki badań, obecność czynników ryzyka i ewentualne objawy sugerujące wysokie stężenie glukozy. Wynik 110 mg/dl najlepiej omówić z lekarzem, który oceni, czy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka [1, 2].

Stan przedcukrzycowy zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, ale nie przesądza, jaki będzie dalszy przebieg u danej osoby. Takiego wyniku nie warto ani bagatelizować, ani traktować jak rozpoznania cukrzycy. Dobrze też wiedzieć wiedzieć, co naprawdę zmniejsza ryzyko cukrzycy typu 2 — od codziennych wyborów żywieniowych i aktywności fizycznej po redukcję innych czynników ryzyka.

Najczęstsze pytania o glukozę na czczo 110 mg/dl

Czy glukoza na czczo 110 mg/dl to cukrzyca?

Nie. Wynik glukozy na czczo 110 mg/dl nie osiąga progu diagnostycznego cukrzycy, ale mieści się w zakresie nieprawidłowej glikemii na czczo, zaliczanej do stanu przedcukrzycowego [1].

Czy glukoza 110 mg/dl na czczo jest wynikiem prawidłowym?

Nie. Jeśli jest to wynik laboratoryjnego badania glukozy na czczo, wartość 110 mg/dl nie mieści się w zakresie prawidłowym [1]. Nie oznacza to jeszcze cukrzycy, ale taki wynik warto omówić z lekarzem.

Czy przy glukozie 110 mg/dl trzeba wykonać OGTT?

Nie u każdej osoby. Decyzja zależy od wcześniejszych wyników badań, obecności czynników ryzyka i oceny lekarza. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić powtórzenie glukozy na czczo, oznaczenie HbA1c albo wykonanie OGTT [1, 2].

Czy HbA1c może być prawidłowe przy glukozie na czczo 110 mg/dl?

Tak. U tej samej osoby glukoza na czczo może spełniać kryterium stanu przedcukrzycowego, a HbA1c może mieścić się w zakresie prawidłowym [1]. Dlatego wyniki różnych badań trzeba interpretować łącznie, a nie jako pojedyncze informacje oderwane od kontekstu.

Czy stan przedcukrzycowy zawsze prowadzi do cukrzycy typu 2?

Nie. Stan przedcukrzycowy zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, ale nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie. U części osób wyniki mogą wrócić do zakresu prawidłowego, u części stan przedcukrzycowy może się utrzymywać, a u części rozwinie się cukrzyca typu 2 [3].

Czy wynik z glukometru 110 mg/dl można porównać z normami laboratoryjnymi?

Nie należy odnosić odczytu z glukometru bezpośrednio do laboratoryjnych progów diagnostycznych. Jeśli taki odczyt ma być interpretowany diagnostycznie, trzeba go zweryfikować laboratoryjnym oznaczeniem glukozy w osoczu krwi żylnej [1, 2].

Bibliografia

[1] Araszkiewicz A., Borys S., Broncel M. i wsp. Clinical Recommendations on the Management of Individuals with Diabetes – 2026 Position Statement of Diabetes Poland. Current Topics in Diabetes. 2026;6(1):1–172. doi: 10.5114/ctd/219306.

[2] American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1):S27–S49. doi: 10.2337/dc26-S002.

[3] Kohansal K., Ahmadi N., Hadaegh F., Alizadeh Z., Azizi F., Habibi-Moeini A.S., Khalili D. Determinants of the progression to type 2 diabetes and regression to normoglycemia in people with pre-diabetes: a population-based cohort study over ten years. Primary Care Diabetes. 2022;16(6):797–803. doi: 10.1016/j.pcd.2022.10.002.

[4] Jayedi A., Soltani S., Zeraat-Talab Motlagh S., Emadi A., Shahinfar H., Moosavi H., Shab-Bidar S. Anthropometric and adiposity indicators and risk of type 2 diabetes: systematic review and dose-response meta-analysis of cohort studies. BMJ. 2022;376:e067516. doi: 10.1136/bmj-2021-067516.

[5] Suzuki K., Hatzikotoulas K., Southam L. i wsp. Genetic drivers of heterogeneity in type 2 diabetes pathophysiology. Nature. 2024;627(8003):347–357. doi: 10.1038/s41586-024-07019-6.

O autorce

dr n. chem. Jolanta Flejszar-Olszewska, dietetyk kliniczny

Piszę o żywieniu, zdrowiu metabolicznym i stylu życia. Opieram się na aktualnej wiedzy medycznej i dietetycznej, a doświadczenie migreny nauczyło mnie, jak ważne jest patrzenie na zdrowie szerzej niż tylko przez jedną poradę, jeden wynik badania czy sam jadłospis.