Uchyłki jelita grubego – co jeść i na co zwrócić uwagę?

Uchyłki jelita grubego to niewielkie, woreczkowate uwypuklenia ściany jelita. Często wykrywa się je przypadkowo podczas kolonoskopii. Z wiekiem występują coraz częściej, a u większości osób nie powodują żadnych dolegliwości [1, 2]. Sama obecność uchyłków nie oznacza więc konieczności leczenia ani rutynowego eliminowania określonych produktów z diety [3].

Nie wszystkie popularne zalecenia dotyczące diety przy uchyłkach znajdują potwierdzenie w aktualnej wiedzy. Sposób żywienia zależy od tego, czy uchyłkowatość przebiega bezobjawowo, czy pojawiają się dolegliwości bez ostrego zapalenia, czy też dochodzi do zapalenia uchyłków.

Uchyłkowatość, choroba uchyłkowa i zapalenie uchyłków – czym się różnią?

Uchyłkowatość to obecność uchyłków w jelicie grubym bez związanych z nimi dolegliwości. Gdy uchyłkom towarzyszą objawy lub powikłania, mówimy o chorobie uchyłkowej. Jedną z jej postaci jest SUDD – objawowa niepowikłana choroba uchyłkowa (ang. symptomatic uncomplicated diverticular disease) [2].

W SUDD dolegliwości mogą być przewlekłe lub nawracające i obejmują przede wszystkim ból brzucha oraz zmianę rytmu wypróżnień. Rozpoznanie wymaga jednak różnicowania z innymi przyczynami podobnych objawów, m.in. zespołem jelita nadwrażliwego (IBS) [2].

Zapalenie uchyłków oznacza natomiast rozwój stanu zapalnego w obrębie uchyłku lub uchyłków. Może przebiegać bez powikłań albo prowadzić m.in. do ropnia, przetoki lub perforacji. Perforacja to powstanie otworu w ścianie jelita, przez który jego zawartość może wydostać się poza jelito. Mechanizmy prowadzące do zapalenia są złożone i nadal nie zostały w pełni poznane [1, 2].

Dieta, styl życia i leki przy uchyłkach

W badaniu, w którym przez wiele lat obserwowano ponad 46 tys. mężczyzn, zachodni wzorzec żywienia wiązał się z większym ryzykiem pierwszego epizodu zapalenia uchyłków. Charakteryzował się większym spożyciem czerwonego i przetworzonego mięsa, oczyszczonych produktów zbożowych, słodyczy, frytek i pełnotłustego nabiału. Z kolei wzorzec bogatszy w owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, drób i ryby wiązał się z mniejszym ryzykiem. Autorzy ocenili, że dużą część tych zależności można było przypisać spożyciu błonnika i czerwonego mięsa [4].

Błonnik w diecie przy uchyłkach

Większe spożycie błonnika wiąże się z mniejszym ryzykiem choroby uchyłkowej, w tym zapalenia uchyłków [2]. Nie oznacza to jednak, że dieta bogata w błonnik zapobiega powstawaniu uchyłków – takiego działania nie wykazano [5]. Jeśli uchyłki nie powodują dolegliwości, nie ma potrzeby stosowania specjalnej diety. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) zaleca w takiej sytuacji zdrową, zbilansowaną dietę [3].

Przy objawowej niepowikłanej chorobie uchyłkowej dieta bogata w błonnik może pomagać w łagodzeniu dolegliwości, ale nie ustalono, jaka ilość błonnika byłaby najlepsza [2]. Polskie normy żywienia dla dorosłych wynoszą 25 g błonnika dziennie w wieku 19–65 lat i 20 g od 66. roku życia. Są to jednak wartości ustalone dla populacji osób zdrowych [6].

Po przebytym zapaleniu uchyłków American College of Gastroenterology (ACG) sugeruje sposób żywienia bogaty w owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe i nasiona roślin strączkowych [1].

Jeśli masz zaparcia i jesz mało błonnika, zwiększaj jego spożycie stopniowo. Zbyt szybkie tempo może nasilić wzdęcia. Pamiętaj też o odpowiednim nawodnieniu [3].

Orzechy, nasiona, kukurydza i popcorn

Przez lata zalecano unikanie tych produktów z obawy, że mogą sprzyjać zapaleniu uchyłków. W badaniu obejmującym ponad 47 tys. mężczyzn spożywanie orzechów, kukurydzy i popcornu nie wiązało się jednak ze zwiększonym ryzykiem zapalenia uchyłków [7].

Aktualne wytyczne nie zalecają po przebytym zapaleniu uchyłków rutynowego unikania orzechów, nasion, kukurydzy ani popcornu [1]. Przy bezobjawowej uchyłkowatości nie trzeba też rezygnować ze skórek owoców [3].

Czerwone mięso a zapalenie uchyłków

W badaniach obserwacyjnych osoby spożywające więcej czerwonego mięsa miały wyższe ryzyko pierwszego epizodu zapalenia uchyłków [8, 9].

Jedna z analiz objęła ponad 46 tys. mężczyzn. Osoby z najniższym spożyciem nieprzetworzonego czerwonego mięsa jadły około jednej porcji tygodniowo, a te z najwyższym – około ośmiu porcji tygodniowo. W tej drugiej grupie ryzyko było o około 51% większe [9]. Jeśli wołowina, wieprzowina lub jagnięcina stanowiła główne danie, jedna porcja ważyła 113–170 g [4].

W tej samej analizie oszacowano również, że zastąpienie jednej porcji nieprzetworzonego czerwonego mięsa dziennie rybą lub drobiem wiązało się z około 20% niższym ryzykiem zapalenia uchyłków [9]. Ponieważ było to badanie obserwacyjne, wynik ten nie dowodzi, że sama taka zamiana zmniejsza ryzyko o 20%.

Po przebytym zapaleniu uchyłków ACG sugeruje ograniczenie spożycia czerwonego mięsa [1].

Probiotyki przy uchyłkach i dieta low-FODMAP w IBS

W profilaktyce nawrotów zapalenia uchyłków nie zaleca się probiotyków [1]. W SUDD badano natomiast, czy mogą łagodzić ból brzucha, wzdęcia i zaburzenia rytmu wypróżnień [2].

W jednym z niewielkich badań wszystkim uczestnikom zalecono dietę dostarczającą co najmniej 30 g błonnika dziennie, a część z nich otrzymywała dodatkowo synbiotyk zawierający Lactobacillus paracasei B21060 oraz arabinogalaktan i ksylooligosacharydy (XOS) jako składniki prebiotyczne. Ból brzucha zmniejszał się w obu grupach. Po 3 miesiącach odsetek osób zgłaszających wzdęcia zmniejszył się w grupie stosującej synbiotyk z 95% do 60%. Przy samej diecie nie wykazano w tym czasie istotnej zmiany. Po 6 miesiącach wzdęcia były jednak mniej nasilone w obu grupach [10].

W innym badaniu 143 osoby przez 3 miesiące otrzymywały probiotyk wieloszczepowy albo placebo. W skład probiotyku wchodziły cztery szczepy: Lactobacillus rhamnosus NCIMB 30174, Lactobacillus plantarum NCIMB 30173, Lactobacillus acidophilus NCIMB 30175 i Enterococcus faecium NCIMB 30176. Nie wykazano przewagi nad placebo w zakresie bólu brzucha ani wzdęć, natomiast w grupie stosującej probiotyk rzadziej występowały zaparcia, biegunka i śluz w stolcu [11].

Nie oznacza to jednak, że każdy probiotyk będzie działał podobnie, ponieważ w badaniach oceniano konkretne preparaty i szczepy [2, 10, 11].

Jeśli oprócz uchyłków masz zespół jelita nadwrażliwego, dietę low-FODMAP można stosować czasowo, aby łagodzić jego objawy [12].

Masa ciała, aktywność fizyczna i palenie papierosów

W badaniach obserwacyjnych nadwaga lub otyłość oraz palenie papierosów wiązały się z większym ryzykiem zapalenia uchyłków, natomiast większa aktywność fizyczna – z mniejszym ryzykiem [2, 8].

Po przebytym zapaleniu uchyłków ACG sugeruje regularną aktywność fizyczną i zaprzestanie palenia, a przy nadwadze lub otyłości także redukcję masy ciała, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu [1].

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) a zapalenie uchyłków

Regularne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak ibuprofen czy naproksen, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zapalenia uchyłków [13]. Po przebytym zapaleniu uchyłków sugeruje się ograniczenie przyjmowania tych leków, jeśli nie ma ważnego wskazania medycznego [1].

Dieta w ostrym zapaleniu uchyłków

Przy podejrzeniu ostrego zapalenia uchyłków potrzebna jest ocena lekarska, ponieważ same objawy nie zawsze pozwalają potwierdzić rozpoznanie ani ocenić, czy doszło do powikłań [13].

W niepowikłanym ostrym zapaleniu uchyłków można przez krótki czas stosować dietę opartą na płynach klarownych. Nie jest to jednak konieczne [13]. Należą do nich m.in. woda, herbata bez mleka, przecedzony bulion i klarowny sok owocowy bez miąższu [14].

W miarę ustępowania dolegliwości dietę można stopniowo rozszerzać. Jeśli po 3–5 dniach nadal nie możesz wrócić do zwykłych posiłków, skontaktuj się ponownie z lekarzem [13].

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli pojawi się ciągły ból brzucha, zwłaszcza gdy towarzyszy mu gorączka, skontaktuj się z lekarzem. Gdy ból jest silny i nie daje się opanować, a dodatkowo występują wymioty, wyraźne wzdęcie brzucha albo nie możesz oddać stolca ani gazów, potrzebna jest pilna pomoc medyczna [3].

W przypadku krwawienia z odbytu również zgłoś się do lekarza [15].

Podsumowanie

Uchyłki jelita grubego nie oznaczają automatycznie długiej listy produktów, których trzeba unikać. Jeśli nie powodują dolegliwości, sama ich obecność nie wymaga specjalnej diety. Gdy pojawiają się dolegliwości lub dochodzi do zapalenia, zalecenia żywieniowe się zmieniają, a dietę warto dopasować do tolerancji poszczególnych produktów, bez niepotrzebnych eliminacji.

Bibliografia

1. Peery A.F., Strate L.L., Stollman N. i inni. ACG Clinical Guideline: Colonic Diverticulitis. The American Journal of Gastroenterology. 2026;121(7):1549–1561. doi: 10.14309/ajg.0000000000004047.
2. Tursi A., Brandimarte G., Di Mario F. i inni. Global guidelines on diverticular disease of the colon: the Fiesole Consensus report. Gut. 2026;75(9):1654–1681. doi: 10.1136/gutjnl-2025-336902.
3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Diverticular disease: diagnosis and management. NICE guideline NG147. 2019. Dostęp: 30.09.2026.
4. Strate L.L., Keeley B.R., Cao Y. i inni. Western Dietary Pattern Increases, and Prudent Dietary Pattern Decreases, Risk of Incident Diverticulitis in a Prospective Cohort Study. Gastroenterology. 2017;152(5):1023–1030.e2. doi: 10.1053/j.gastro.2016.12.038.
5. Peery A.F., Barrett P.R., Park D. i inni. A high-fiber diet does not protect against asymptomatic diverticulosis. Gastroenterology. 2012;142(2):266–272.e1. doi: 10.1053/j.gastro.2011.10.035.
6. Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024.
7. Strate L.L., Liu Y.L., Syngal S. i inni. Nut, corn, and popcorn consumption and the incidence of diverticular disease. JAMA. 2008;300(8):907–914. doi: 10.1001/jama.300.8.907.
8. Ma W., Ha J., Neylan C.J. i inni. Lifestyle factors, genetic susceptibility and risk of incident diverticulitis: an integrated analysis of four prospective cohort studies and electronic health records-linked biobank. Gut. 2025;74(12):2004–2011. doi: 10.1136/gutjnl-2025-335364.
9. Cao Y., Strate L.L., Keeley B.R. i inni. Meat intake and risk of diverticulitis among men. Gut. 2018;67(3):466–472. doi: 10.1136/gutjnl-2016-313082.
10. Lahner E., Esposito G., Zullo A. i inni. High-fibre diet and Lactobacillus paracasei B21060 in symptomatic uncomplicated diverticular disease. World Journal of Gastroenterology. 2012;18(41):5918–5924. doi: 10.3748/wjg.v18.i41.5918.
11. Kvasnovsky C.L., Bjarnason I., Donaldson A.N. i inni. A randomized double-blind placebo-controlled trial of a multi-strain probiotic in treatment of symptomatic uncomplicated diverticular disease. Inflammopharmacology. 2017;25(5):499–509. doi: 10.1007/s10787-017-0363-y.
12. Choi Y., Youn Y.H., Kang S.J. i inni. 2025 Seoul Consensus on Clinical Practice Guidelines for Irritable Bowel Syndrome. Journal of Neurogastroenterology and Motility. 2025;31(2):133–169. doi: 10.5056/jnm25007.
13. Peery A.F., Shaukat A., Strate L.L. AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis: Expert Review. Gastroenterology. 2021;160(3):906–911.e1. doi: 10.1053/j.gastro.2020.09.059.
14. MedlinePlus. Clear liquid diet. MedlinePlus Medical Encyclopedia. U.S. National Library of Medicine. Data przeglądu: 24.07.2024. Dostęp: 30.09.2026.
15. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Symptoms & Causes of GI Bleeding. National Institutes of Health. Data przeglądu: lipiec 2024. Dostęp: 30.09.2026.

O autorce

dr n. chem. Jolanta Flejszar-Olszewska, dietetyk kliniczny

Piszę o żywieniu, zdrowiu metabolicznym i stylu życia. Opieram się na aktualnej wiedzy medycznej i dietetycznej, a doświadczenie migreny nauczyło mnie, jak ważne jest patrzenie na zdrowie szerzej niż tylko przez jedną poradę, jeden wynik badania czy sam jadłospis.