Ciągłe zmęczenie – jakie mogą być przyczyny?

Po kilku źle przespanych nocach albo wyjątkowo intensywnym tygodniu łatwo wskazać, skąd bierze się zmęczenie. Trudniej, gdy odpoczynek nie pomaga, a zmęczenie utrzymuje się lub zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie. Ciągłe zmęczenie nie zawsze wynika jednak z niewyspania [1].

Zanim zaczniesz szukać przyczyny, warto ustalić, co masz na myśli, mówiąc o zmęczeniu.

Zmęczenie, senność i osłabienie mięśniowe – czym się różnią?

Zmęczenie, senność i osłabienie mięśniowe mogą występować jednocześnie, ale nie są tym samym [1, 2].

Senność oznacza skłonność do przysypiania. Zmęczenie możesz natomiast odczuwać jako wyczerpanie, nawet jeśli nie chce Ci się spać [1].

W osłabieniu mięśniowym zmniejsza się siła, podczas gdy przy zmęczeniu może ona pozostać zachowana [2].

Co jednak w sytuacji, gdy nie możesz określić przyczyny zmęczenia? Oto 5 przyczyn odpowiedzialnych za chroniczne zmęczenie wraz ze wskazówkami, co zrobić, aby znowu poczuć się lepiej.

Sen – liczy się nie tylko liczba godzin

Zbyt krótki sen może być jedną z przyczyn ciągłego zmęczenia [1]. Zdrowi dorośli w wieku 18–60 lat powinni regularnie spać co najmniej 7 godzin, choć u części osób odpowiednia ilość snu może być większa [3]. Zmęczenie może występować także przy przewlekłej bezsenności lub obturacyjnym bezdechu sennym [4, 5].

Przewlekła bezsenność może obejmować trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy lub zbyt wczesne budzenie [4].

Z kolei w obturacyjnym bezdechu sennym górne drogi oddechowe wielokrotnie się zwężają lub zamykają, przez co oddech spłyca się albo na krótko ustaje. Bezdechowi mogą towarzyszyć chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu, dławienie się podczas snu lub nadmierna senność [5].

Niedożywienie a ciągłe zmęczenie

Zmęczenie może być jednym z objawów niedożywienia [6]. Jeśli chudniesz, choć tego nie planujesz, warto sprawdzić stan odżywienia [7].

Brytyjski National Institute for Health and Care Excellence (NICE) uznaje za niedożywione osoby, które spełniają co najmniej jedno z trzech kryteriów:

• BMI poniżej 18,5 kg/m²;
• niezamierzona utrata ponad 10% masy ciała w ciągu 3–6 miesięcy;
• BMI poniżej 20 kg/m² oraz niezamierzona utrata ponad 5% masy ciała w ciągu 3–6 miesięcy [7].

Przykładowo, jeśli masa ciała wynosiła 70 kg, utrata ponad 10% oznacza spadek o ponad 7 kg w ciągu 3–6 miesięcy.

Ciągłe zmęczenie a niedobór żelaza i witaminy B12

Niedobór żelaza

Zmęczenie może pojawiać się  zarówno przy niedoborze żelaza bez niedokrwistości, jak i przy niedokrwistości z niedoboru żelaza [8].

Jedną z przyczyn niedoboru jest zbyt mała ilość żelaza w diecie [8]. Ważna jest jednak nie tylko jego ilość, ale także forma. Żelazo hemowe wchłania się lepiej niż niehemowe, a jego źródłami są np. wątroba wołowa i sardynki [9]. Pestki dyni i czerwona soczewica dostarczają natomiast żelaza niehemowego [10]. Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego [11].

Niedobór żelaza może wynikać również z:

• utraty krwi, m.in. przy obfitych miesiączkach, częstym oddawaniu krwi lub krwawieniach z przewodu pokarmowego;
• gorszego wchłaniania żelaza, np. w celiakii lub po operacjach bariatrycznych;
• zwiększonego zapotrzebowania na żelazo, szczególnie w ciąży [8].

Niedobór witaminy B12

Niedobór witaminy B12 może objawiać się zmęczeniem [12]. Witamina B12 naturalnie występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, m.in. w rybach, mięsie, jajach, mleku i jego przetworach. Jeśli ograniczasz lub wykluczasz te produkty, jej źródłem mogą być produkty wzbogacane oraz suplementy [12].

Niedobór może pojawić się także mimo wystarczającej ilości witaminy B12 w diecie, jeśli jej wchłanianie jest zaburzone, np. w autoimmunologicznym zanikowym zapaleniu żołądka lub po niektórych operacjach przewodu pokarmowego. Wchłanianie witaminy B12 mogą zmniejszać także niektóre leki, w tym metformina i inhibitory pompy protonowej [12].

Jakie choroby mogą wiązać się z ciągłym zmęczeniem?

Zmęczenie może być objawem wielu chorób [1]. Poniżej omawiam tylko kilka z nich.

Zaburzenia czynności tarczycy

Jeśli dokucza Ci ciągłe zmęczenie, możesz zastanawiać się, czy ma ono związek z tarczycą. Zmęczenie może występować zarówno przy niedoczynności, jak i nadczynności tarczycy. Do objawów niedoczynności należą m.in. przyrost masy ciała, gorsza tolerancja zimna i sucha skóra. Nadczynność może natomiast objawiać się spadkiem masy ciała, drżeniem rąk oraz przyspieszonym lub nieregularnym biciem serca [13, 14]. Samo zmęczenie nie oznacza jednak, że jego przyczyną są zaburzenia czynności tarczycy [15].

Cukrzyca typu 2

Objawy cukrzycy typu 2 mogą rozwijać się powoli, być łagodne, a u części osób przez długi czas nie występować [16]. Należą do nich zmęczenie, wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu czy niezamierzona utrata masy ciała [16].

Niewydolność serca

Zmęczenie jest jednym z objawów niewydolności serca. Serce nie pompuje krwi tak skutecznie, jak powinno, przez co do tkanek może docierać mniej krwi bogatej w tlen. Chodzenie, wchodzenie po schodach czy noszenie zakupów mogą wtedy stawać się wyraźnie trudniejsze [17].

Przewlekła choroba nerek

U osób z przewlekłą chorobą nerek zmęczenie występuje często. W metaanalizie badań dotyczyło około 70% osób nieotrzymujących leczenia nerkozastępczego oraz około 70% osób dializowanych [18]. Do zmęczenia może przyczyniać się niedokrwistość [19].

Kiedy ciągłe zmęczenie warto skonsultować z lekarzem?

Choć zmęczenie trwające co najmniej 6 miesięcy określa się jako przewlekłe [1], nie oznacza to, że z konsultacją trzeba czekać pół roku [20]. Porozmawiaj z lekarzem, jeśli zmęczenie utrzymuje się od kilku tygodni i trudno Ci wskazać jego przyczynę lub gdy utrudnia Ci pracę, naukę, obowiązki domowe albo inne codzienne aktywności [1, 20].

Nie odkładaj też wizyty u lekarza, jeśli oprócz zmęczenia pojawia się niezamierzona utrata masy ciała, utrzymująca się gorączka lub niewyjaśnione powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza w kilku okolicach ciała [21, 22]. Nocne poty warto z nim omówić, szczególnie gdy występują razem z którymś z tych objawów [23].

Jak szuka się przyczyny ciągłego zmęczenia?

Zwykle pierwszym krokiem jest rozmowa z lekarzem. Ważne jest, od kiedy trwa zmęczenie, jak zmienia się w czasie, co je nasila lub łagodzi i na ile wpływa na Twoje funkcjonowanie. Wskazówek mogą dostarczyć inne objawy, jakość i długość snu, sposób odżywiania oraz przyjmowane leki. Znaczenie mają też współistniejące choroby [1].

Rozmowę uzupełnia badanie lekarskie. To, jakie badania będą potrzebne, zależy od jego wyniku oraz informacji zebranych podczas konsultacji. Nie ma więc jednego uniwersalnego „pakietu badań na zmęczenie” odpowiedniego dla każdej osoby [1].

Nie zawsze udaje się postawić rozpoznanie, które można powiązać ze zmęczeniem. W jednym z badań przez rok obserwowano 571 osób, które zgłosiły się do podstawowej opieki zdrowotnej z nowym epizodem zmęczenia jako główną dolegliwością. U nieco ponad połowy badanych takiego rozpoznania nie postawiono [24].

Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja dieta dostarcza Ci tyle energii i składników odżywczych, ile potrzebujesz, zapraszam Cię na konsultację dietetyczną.

Bibliografia

1. Latimer KM, Gunther A, Kopec M. Fatigue in Adults: Evaluation and Management. American Family Physician. 2023;108(1):58–69.
2. Larson ST, Wilbur J. Muscle Weakness in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis. American Family Physician. 2020;101(2):95–108.
3. Watson NF, Badr MS, Belenky G, et al. Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2015;11(6):591–592.
4. Riemann D, Espie CA, Altena E, et al. The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. Journal of Sleep Research. 2023;32(6):e14035.
5. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Obstructive sleep apnoea/hypopnoea syndrome and obesity hypoventilation syndrome in over 16s. NICE guideline NG202. 2021.
6. NHS. Malnutrition – Symptoms. 2023.
7. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Nutrition support for adults: oral nutrition support, enteral tube feeding and parenteral nutrition. Clinical guideline CG32. 2006, aktualizacja 2017.
8. Iolascon A, Andolfo I, Russo R, et al. Recommendations for diagnosis, treatment, and prevention of iron deficiency and iron deficiency anemia. HemaSphere. 2024;8(7):e108.
9. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Iron: Fact Sheet for Health Professionals. 2025.
10. Malinowska J. Żelazo – znaczenie, źródła, przykłady realizacji z diety. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, NIZP PZH-PIB. 2022.
11. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin C: Fact Sheet for Health Professionals. 2025.
12. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin B12: Fact Sheet for Health Professionals. 2025.
13. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Hypothyroidism (Underactive Thyroid). 2021.
14. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Hyperthyroidism (Overactive Thyroid). 2021.
15. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Thyroid disease: assessment and management. NICE guideline NG145. 2019, aktualizacja 2023.
16. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Type 2 Diabetes. 2017.
17. American Heart Association. What is Heart Failure? 2025.
18. Fletcher BR, Damery S, Aiyegbusi OL, Anderson N, Calvert M, Cockwell P, et al. Symptom burden and health-related quality of life in chronic kidney disease: A global systematic review and meta-analysis. PLOS Medicine. 2022;19(4):e1003954.
19. Gregg LP, Bossola M, Ostrosky-Frid M, Hedayati SS. Fatigue in CKD: Epidemiology, Pathophysiology, and Treatment. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2021;16(9):1445–1455.
20. NHS. Tiredness and fatigue. 2023.
21. Ho DCH, Zheng RM. Approach to fatigue in primary care. Singapore Medical Journal. 2022;63(11):674–678.
22. Gaddey HL, Riegel AM. Unexplained Lymphadenopathy: Evaluation and Differential Diagnosis. American Family Physician. 2016;94(11):896–903.
23. Bryce C. Persistent Night Sweats: Diagnostic Evaluation. American Family Physician. 2020;102(7):427–433.
24. Nijrolder I, van der Windt D, de Vries H, van der Horst H. Diagnoses during follow-up of patients presenting with fatigue in primary care. CMAJ. 2009;181(10):683–687.

Data pierwszej publikacji: 4 kwietnia 2019 r.
Ostatnia aktualizacja: 9 września 2026 r.

O autorce

dr n. chem. Jolanta Flejszar-Olszewska, dietetyk kliniczny

Piszę o żywieniu, zdrowiu i stylu życia. Opieram się na aktualnej wiedzy medycznej i dietetycznej, a własne doświadczenie migreny nauczyło mnie, jak ważne jest patrzenie na zdrowie szerzej niż przez pryzmat jednej porady, pojedynczego wyniku badania czy samego jadłospisu.